UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 13 विद्यालय-परिवेशः

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 13 विद्यालय-परिवेशः (विद्यालय वातावरण)

विद्यालय-परिवेशः शब्दार्था:

सन्ति = हैं
पादपान् = वृक्षों को
रोपयन्ति = लगाते हैं
परिचारकः = चपरासी
निवारयति = हटाता है
अपशिष्टम = कूड़ा
क्षिपन्ति = डालते हैं।

अयं विद्यालयः। विद्यालये वृक्षाः सन्ति। – यह विद्यालय है। विद्यालय में वृक्ष है।
अध्यापकः छात्राः च पादपान रोपयन्ति। – अध्यापक और छात्र (कई) पौधारोपण करते हैं।
छात्रा पादपं सिञ्चति। 
– छात्रा पौधों को सींचती है।
छात्रा श्यामपट्टे लिखति। – छात्रा श्यामपट्ट पर लिखती है।
परिचारकः घासं निवारयति। – नौकर (सेवक) घास हटाता (दूर करता) है।
छात्रा अपशिष्ट – वस्तुनि उचित-स्थाने क्षपति। – छात्र कूड़े को उचित स्थान पर फेंकता है।
विद्यालये सौर ऊर्जा विद्युत अस्ति। – विद्यालय में सौर-ऊर्जा विद्युत है।
विद्यालयस्य परिवेशः स्वच्छः अस्ति। – विद्यालय का परिवेश (वातावरण) स्वच्छ है।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 13 विद्यालय-परिवेशः

विद्यालय-परिवेशः अभ्यासः

मौखिक

प्रश्न 1.
वाक्य को पढ़िए
उत्तर:
छात्र स्वयं करें।

लिखित

प्रश्न 1.
उपयुक्त शब्दों को चुनकर रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए (पूर्ति करके)
उत्तर:
(क) विद्यालये वृक्षाः सन्ति। (वृक्षा:/अजाः)
(ख) छात्रः पादपं सिञ्चन्ति। (क्षेत्र/पादपं)
(ग) परिचारकः घासं निवारयति। (घास/पादपं)
(घ) विद्यालये सौर ऊर्जा अस्ति। (सौर/ 
विद्युत्)

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 13 विद्यालय-परिवेशः

प्रश्न 2.
सुमेलित कीजिए (सुमेल करे)
उत्तर:
UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 13 विद्यालय-परिवेशः 1

प्रश्न 3.
सही शब्द चुनकर चित्र के नीचे लिखिए
(श्यामपट्टः अपशिष्टपाम् पादपः विद्यालयः)
UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 13 विद्यालय-परिवेशः 2

नोट – प्रोजेक्ट कार्य एवं शिक्षण संकेत विद्यार्थी स्वयं करें।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 12 विद्या

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 12 विद्या (विद्या)

विद्या शब्दार्थाः

मानम् = सम्मान
ददाति = देती है
वित्तम् = धन
मुदितम् = प्रसन्न
चित्तम् = मन
वृत्तिम् = रोजगार या आजीविका
सौख्यम् = सुख।

विद्या ददाति ज्ञानम् – विद्या ज्ञान देती है।
विद्या ददाति मानम् 
– विद्या सम्मान देती (दिलाती) है।
विद्या ददाति वित्तम् 
– विद्या धन देती है।
मुदितं करोति चित्तम्। 
– मन को प्रसन्न करती है।
विद्या ददाति शक्तिम् 
– विद्या शक्ति देती है।
विद्या ददाति वृत्तिम् । 
– विद्या रोजगार देती है।
विद्या ददाति सौख्यम् 
– विद्या सुख देती है।
मुदितं करोति चित्तम्। 
– मनको प्रसनन करती है।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 12 विद्या

विद्या अभ्यासः

मौखिक

प्रश्न 1.
कविता का सस्वर गान कीजिए।
उत्तर:
छात्र स्वयं करें।

लिखित

प्रश्न 1.
विद्या किं किं ददाति
उत्तर:
(क) विद्या ज्ञानं ददाति।
(ख) विद्या मानं शक्तिम्।
(ग) विद्या विनयम् ददाति।
(घ) विद्या शक्तिम् ददाति।
(ङ) विद्या वृत्तिं ददाति।
(ङ) विद्या सौख्यं ददाति।

प्रश्न 2.
कविता की पंक्तियों को सही क्रम में लिखिए (लिखकर )
उत्तर:
विद्या ददाति वृत्तिम्     (1)   विद्या ददाति शक्तिम्।
विद्या ददाति सौख्यम्   (2)   विद्या ददाति वृत्तिम्।
मुदितं करोति चित्तम्   (3)   विद्या ददाति सौख्य।
विद्या ददाति शक्तिम्   (4)   मुदितं करोति चित्तम्।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 12 विद्या

प्रश्न 3.
शब्दों को उनके उलट अर्थ वाले (विलोम) शब्दों के साथ सुमेलित कीजिए। (सुमेलित करके)
उत्तर:
UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 12 विद्या 1

नोट – विद्यार्थी शिक्षण संकेत स्वयं करें।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 11 बसयानम्

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 11 बसयानम् (बस यात्रा)

बसयानम् शब्दार्थाः

आगच्छति = आती है
अवतरन्ति = उतरते हैं
आरोहन्ति = चढ़ते हैं।

बसयानं बसस्थानाम् आगच्छति। – बस, बस स्टैण्ड पर आती है।
जनाः बसयानात अवतरन्ति। – लोग (दो से अधिक) बस से उतरते हैं।
जनाः बसयानाम आरोहन्ति। – लोग (बहुत से) बस में चढ़ते हैं।
जनाः बसयानेन गच्छन्ति। – लोग (बहुत से) बस से जाते हैं।

बसयानम् अभ्यासः.

मौखिक

प्रश्न 1.
वाक्यों को पढ़िए
मोहनः विद्यालयं गच्छति। सुधा आपणात् आगच्छति। छात्राः बसयानम् आरोहन्ति। पुरुषाः बसयानात् अवतरन्ति।
उत्तर:
छात्र स्वयं पढ़ें।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 11 बसयानम्

लिखित

प्रश्न 1.
कोष्ठक में दिए गए यातायात के साधनों के अनुसार वाक्यों को पूर्ण कीजिए (पूरा करके)
उत्तर:
जैसे- जनाः बसयानेन गच्छन्ति।   
(बसयान)
(क) जनाः वायुयानेन गच्छन्ति।    
(वायुयान)
(ख) जनाः रेलयानेन गच्छन्ति।    
(रेलयान)

प्रश्न 2.
रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए (पूरा करके)
उत्तर:
(क) बसयानम् बस्थानाम् आगच्छति।
(ख) जनाः बसयानम् आरोहन्ति।
(ग) जनाः बसयानेन गच्छन्ति

प्रश्न 3.
चित्र और शब्द के सही जोड़े बनाइए
उत्तर:
UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 11 बसयानम् 1

नोट – विद्यार्थी शिक्षण संकेत स्वयं करें।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 10 दिनचर्या

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 10 दिनचर्या (दैनिक कार्य)

दिनचर्या शब्दार्थाः

उत्तिष्ठति = उठती है/उठता है
हस्त-प्रक्षालनम् = हाथ धोना
फेनिलेन = साबुन से
क्षालनं करोति = धोती है/धोता है
सह = साथ
गच्छति = जाती है/ जाता है
क्रीडति = खेतली है/ खेलता है।

शोभा प्रातः उत्तिष्ठति। – शोभा सुबह उठती है।
शोभा फेनिलेन हस्त-प्रक्षालनं करोति। – शोभा साबुन से हाथ धोती है।
शोभा मुखं दन्तान् च क्षालनं करोति। – शोभा मुख और दाँतों को धोती है।
अनिलः स्नानं करोति। 
– अनिल स्नान करता है।
शोभा भोजनं करोति। 
– शोभा भोजन करती है।
अनिलः भोजनं करोति। 
– अनिल भोजन करता है।
शोभा विद्यालयं गच्छति। 
– शोभा विद्यालय जाती है।
अनिल: विद्यालयं गच्छति। – अनिल विद्यालय जाता है।
शोभा अध्ययनं करोति। – शोभा अध्ययन करती है।
अनिल: अध्ययनं करोति। – अनिल अध्ययन करता है।
सांयकाले शोभा मित्रैः सह क्रीडति। – शाम के समय शोभा मित्रों के साथ खेलती है।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 10 दिनचर्या

दिनचर्या  अभ्यासः

मौखिक

प्रश्न 1.
वाक्यों को पढ़िएअमन दन्तक्षालनं करोति। डेविडः स्नानं करोति। जया पठति। सलमा विद्यालयं गच्छति।
उत्तर:
छात्र स्वयं पढ़ें।

लिखित

प्रश्न 1.
उदाहरण के अनुसार वाक्य बनाइए (वाक्य बनाकर)
उत्तर:
(रमा छात्रः अध्यापकः माता)
(क) रमा हस्त – प्रक्षालनं करोति।
(ख) छात्रः हस्त – प्रक्षालनमं करोति।
(ग) अध्यापकः हस्त – प्रक्षालनं करोति।
(घ) माता हस्त – प्रक्षालनं करोति।

प्रश्न 2.
उदाहरण के अनुसार वाक्य लिखिए (वाक्य लिखकर)
उत्तर:
UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 10 दिनचर्या 1
(क) शोभा क्रीडति।
(ख) शोभा गच्छति।
(ग) शोभा पठति।
(घ) शोभा उत्तिष्ठति।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 10 दिनचर्या

प्रश्न 3.
सुमेलित कीजिए (सुमेल करके)
उत्तर:
UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 10 दिनचर्या 2

नोट – विद्यार्थी शिक्षण संकेत स्वयं करें।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 9 मेलकम्

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 9 मेलकम् (मेला)

मेलकम्  शब्दार्थाः

मेलकम् = मेला
बालाः = बच्चे
पश्यन्ति = देखते हैं
वायुलनूनकम् = गुब्बारा
तत्र = वहाँ
मोदकम् = लड्डू
शीतलम् = ठण्डा
ते = वे
हिण्डोलकम् = झूला।

बालाः चलन्ति मेलकम् – बच्चे मेले में चलते (जाते) हैं।
पश्यन्ति वायुलूनकम्। 
– गुब्बारा देखते हैं।
खादन्ति तत्र मोदकम् 
– वहाँ लड्डू खाते हैं।
पिबन्ति जलं शीतलम्॥ 
– ठण्डा पानी पीते हैं।
तिष्ठन्ति ते हिण्डोलकम् 
– वे झूले में रहते (झूलते) हैं।
गायन्ति तत्र गीतकम। 
– वहाँ गीत गाते हैं।
खेलन्ति ते परस्परम् 
– वे आपस में खेलते हैं।
मिलन्ति मित्रमण्डलम्॥ 
– मित्र-मण्डली से मिलते हैं।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 9 मेलकम्

मेलकम्  अभ्यास:

मौखिक

प्रश्न 1.
चित्रों को देखकर शब्दों को पढ़िए
UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 9 मेलकम् 1
उत्तर:
छात्र स्वयं पढ़ें।

लिखित

प्रश्न 1.
उदाहरण को देखकर वाक्य बनाइए
(क) बाला चलन्ति मेलकम्।
गजाः चलन्ति मेलकम्।

(ख) बाला: खादन्ति मोदकम्।
मूषकाः खादन्ति मोदकम्।

(ग) बालकाः तिष्ठन्ति हिण्डोलकम्।
बालिकाः तिष्ठन्ति हिण्डोलकम्।

(घ) वानराः पिबन्ति जलम्।
 कपोताः पिबन्ति जलम्।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 9 मेलकम्

प्रश्न 2.
इस कविता में से ऐसे शब्द छाँटकर लिखिए जिनके अन्त में म् आया हो,
जैसे- शीतलम्, मेलकम्, वायुलूनकम्, मोदकम्, हिण्डोलकम्।

प्रश्न 3.
चित्र और शब्द को सही जोड़े बनाइए
उत्तर:
UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham Chapter 9 मेलकम् 2

नोट – विद्यार्थी शिक्षण संकेत स्वयं करें।

UP Board Solutions for Class 3 Sanskrit Piyusham